Cumhuriyet Dönemi Mizah Dergileri

YENİ KALEM

Perşembe günleri neşrolunur edebi, içtimai, mizah mecmuası. Sahib ve Müdür-i Mes’ul: Orhan Seyfi (Orhon)’dur. 6 Ekim 1927 ile 5 Nisan 1928 tarihleri arasında 25 sayı yayımlanmıştır. Gazetenin karikatürlerini Ratip Tahir ve İhap Hulusi çizmiştir. Cemil Cem de bazı sayılarda karikatürlerini yayımlanmıştır. Dergide yer alan bir ilanda Cem dergisinin Yeni Kalem dergisi çizerlerinin katılımıyla yayımlanacağına dair bilgi verilmektedir. Bu bakımdan, iki dergi arasında bir birliktelik olduğu söylenebilir. Format olarak da 1908-12 döneminde yayımlanan Kalem-Cem dergilerinin format özelliklerini taşımaktadır. Bazı ön ve arka kapaklar renkli olarak yayımlanmıştır.

TAŞ

İlk sayı tarihi 18 Ekim 1958’dir. Semih Balcıoğlu tarafından yayımlanmıştır. 13. sayı Tan Matbaasında gerçekleşen patlama dolayısıyla piyasaya çıkamadan yok olmuştur. Dergi Daha sonra İlhan Selçuk tarafından yayımlanan “Dolmuş Karikatür” dergisiyle birleşmiştir. 14 . sayıdan itibaren “Taş Karikatür” adıyla yayımlanmıştır ve 41 sayı sonunda yayın hayatına son vermiştir.

TAŞ KARİKATÜR

“Taş Karikatür” dergisi “Taş” ve “Dolmuş Karikatür” isimli iki farklı mizah dergisinin birleşmesi sonucu yayımlanmıştır. “Taş” ve “Dolmuş Karikatür” dergileri 3 gün arayla yayımlanmaya başlamıştır. “Taş” mizah dergisi Semih BALCIOĞLU, “Dolmuş Karikatür” mizah dergisi ise İlhan Selçuk tarafından yayımlanmıştır. İki dergi arasındaki yayın politikasının benzemesi sonucu iki dergi birleşerek 14. sayıdan itibaren birlikte yayımlanma kararı almıştır. Derginin yayın politikası genç çizerlerin yanına Ratip Tahir gibi geleneksel bir çizerin de eklenmesi sonucu daha da sertleşmiştir. Ratip Tahir bu dergide birçok da kapak çizmiştir. Toplam 41 sayı yayımlanmasını müteakiben İlhan SELÇUK ve Semih Balcıoğlu’nun askere gitmesi sonucu kapanmıştır. 14 Ocak ila 22 Temmuz 1959 tarihleri arasında yayımlanmıştır.

DOLMUŞ KARİKATÜR

Dolmuş mizah dergisinin devamıdır. Sahipleri İlhan Selçuk, Turhan Selçuk ve Aziz Nesin’dir. Dergide; Turhan Selçuk, Orhan Enez, Suat Yalaz, Oğuz Aral, Zeki Beyner, Yalçın Tüzecan (Sade Yalçın), Nehar Tüblek, Mıstık, Altan Erbulak gibi çizerlerin eserleri yer almaktadır.

İlk sayı yayın tarihi 15 Ekim 1958’dir. 13 sayı yayınlandıktan sonra 14. sayıdan itibaren Semih Balcıoğlu tarafından yayımlanmakta olan Taş mizah dergisiyle birleşerek “Taş Karikatür” adı altında yayın hayatına devam etmiştir. “Taş Karikatür” mizah dergisi de 14. sayıdan başlayarak toplam 41 sayı yayımlanmıştır.

DOLMUŞ

“Siyasi Mizah Mecmuası”. Dönemin önemli mizah dergilerindendir. İlk sayı tarihi 5 Ocak 1956’dır. İlhan Selçuk tarafından kurulmuştur. Dönemin hakim mizah anlayışı olan AKBABA ekolünün tersine eleştirel mizah anlayışı benimsenmiştir. Yayın hayatı boyunca, Demokrat Partiyle mücadele etmiştir. Bu yüzden birçok kez davalık olmuş, sansüre uğramıştır.

Türk karikatürünün birçok önemli çizerlerinin erken dönem karikatürleri Dolmuş mizah dergisinde yayımlanmıştır. Bu çizerler aradında Turhan Selçuk, Ferruh DOĞAN, Ali Ulvi ERSOY, Tonguç, Oğuz ARAL, Eflatun NURİ, Mustafa EREMEKTAR (MISTIK) ve Sinan BIÇAKCIOĞLU bu çizerler arasındadır. Ayrıca, Bedii FAİK’in yazıları da dergide yer almıştır. Orta sayfada Oğuz ARAL ve Turhan Selçuk’un iki tam sayfa panorama karikatürleri de etkileyicidir. Dolmuş, toplam 139 sayı yayımlanmıştır. Derginin 98 nolu sayısı 98. sayının kapağı nedeniyle yayımlanamadan toplatılmıştır.

2 Eylül 1958 sayılı 139. sayısından sonra yeni bir formatla Dolmuş Karikatür adıyla yayın hayatına devam etmiştir.

GÖLGE

Turgut Atasoy tarafından 27 Temmuz – 28 Aralık tarihleri arasında 23 sayı yayımlanmıştır. Derginin kapaklarını Bedri Koraman çizmiştir. 24. sayısı intibak sayısı olarak çıkmıştır. Bu sayıyla birlikte, gazete formunda yayımlanmaya başlanmıştır. İntibak sayısında yayımlanan açıklamada bu tercihin, kağıt yokluğu ve ekonomik nedenlerle alınmadığı belirtilmektedir. Gazete formundaki sayılar Galip Erdem tarafından yayımlanmıştır. 8 Mart 1958 tarihli 33. sayısı ile yayım hayatına son vermiştir.

GÜLERYÜZ

Siyasi, edebi, mizahi gazete. Sahibi ve yazı işleri müdürü: Yusuf AHISKALI. 27 Mayıs sonrası çıkan mizah gazetelerindendir. Güleryüz ismi daha ziyade Milli Mücadele yıllarında Sedat SİMAVİ’nin çıkardığı Güleryüz gazetesi olarak bilinir. Ancak, bu Güleryüz pek bilinmeyen farklı bir gazetedir. Gazetedeki yazılardan ise ilk defa 1953 yılında yayımlandığı anlaşılmaktadır. 5 sayı yayımlanmasının ardından Ağır Ceza Mahkemesi kararı ile yayımına son verilmiştir.

İkinci defa ise 27 Mayıs darbesinden sonra yayımlanmıştır. Ancak ikinci defasında kaç sayı yayımlandığı konusunda bilgiye erişemedim. Gazetenin adının Güleryüz oluşu, 6. sayıda Adnan MENDERES’in her zaman güleryüzlü oluşuyla dalga geçmek olduğu şeklinde açıklanmaktadır. Görebildiğim tek sayı olan 6. sayıda kaydadeğer bir karikatür yoktur. Sadece 2 adet illüstratif çalışmaya yer verilmiştir.

NANKÖR

Limon dergisinden ayrılanlar tarafından kurulmuştur. İlk sayı yayın tarihi 10 Mayıs 1991’dir. Sahibi İletişim yayınları adına Murat Belge’dir. Kadrosunda, Can Barslan, Ahmet Keskin, Gani Müjde, Yılmaz Okumuş, Ender Özkahraman, Derya Sayın, Sencer, Alp Tamer, Behzat Taş, Zafer Temoçin, Erdal Türkmen ve Metin Üstündağ gibi isimler yer almaktadır. 4 sayı yayımlanabilmiştir.

EŞEK

Siyasi, Mizahi, İçtimai. “Bizim de adımız andımızdır.” İmtiyaz Sahibi: Kenan ÖZİÇ. Çıkaranlar: Kenan Öziç ve R. Ekinci. İlk sayı yayım tarihi 4 Mayıs 1950’dir. Derginin ilk sayısında derginin kuruluşu ve yayın politikasına ilişkin herhangi bir bilgiye raslanmamaktadır. 14 Mayıs 1950 seçimlerine ilişkin mizahi yazılara yer verilmektedir. Yazılardan ve ilk sayfada yer alan karikatürden daha çok Demokrat parti yanlısı bir mizah gazetesi olduğu anlaşılmaktadır. Ecnebi çizerlerin karikatürlerine yer verilmiştir. İlk sayfada yer alan karikatürde ise Can imzası yer almaktadır. İlgi çekici bir noktada ilk sayıı olmasına rağmen büyük bankaların reklamlarının yayınlanmasıdır. Bu bakımdan önemli bir mizah gazetesi olduğu düşünülebilir. 3 sayı yayımlandıktan sonra 20 Mayıs 1950 tarihinde yayın hayatı son bulmuştur.

HÜROĞLU

“Hür Doğar, Hür Yaşar, Hür Ölür” Haftada iki gün çıkar. Sahibi Ahmet ŞİLLİLER. Yazı işleri: muharrem zeki KORGUNALP. Biraz alay biraz kalay köşesi ve din dersleri köşesi vardır. Türkçü bir gazetedir. İlk sayı tarihi 19 Nisan 1949’dur.