1956 – Seyriadem

DOLMUŞ

“Siyasi Mizah Mecmuası”. Dönemin önemli mizah dergilerindendir. İlk sayı tarihi 5 Ocak 1956’dır. İlhan Selçuk tarafından kurulmuştur. Dönemin hakim mizah anlayışı olan AKBABA ekolünün tersine eleştirel mizah anlayışı benimsenmiştir. Yayın hayatı boyunca, Demokrat Partiyle mücadele etmiştir. Bu yüzden birçok kez davalık olmuş, sansüre uğramıştır.

Türk karikatürünün birçok önemli çizerlerinin erken dönem karikatürleri Dolmuş mizah dergisinde yayımlanmıştır. Bu çizerler aradında Turhan Selçuk, Ferruh DOĞAN, Ali Ulvi ERSOY, Tonguç, Oğuz ARAL, Eflatun NURİ, Mustafa EREMEKTAR (MISTIK) ve Sinan BIÇAKCIOĞLU bu çizerler arasındadır. Ayrıca, Bedii FAİK’in yazıları da dergide yer almıştır. Orta sayfada Oğuz ARAL ve Turhan Selçuk’un iki tam sayfa panorama karikatürleri de etkileyicidir. Dolmuş, toplam 139 sayı yayımlanmıştır. Derginin 98 nolu sayısı 98. sayının kapağı nedeniyle yayımlanamadan toplatılmıştır.

2 Eylül 1958 sayılı 139. sayısından sonra yeni bir formatla Dolmuş Karikatür adıyla yayın hayatına devam etmiştir.

KABAK

Taşrada yayımlanan mizah gazetelerindendir. Karabük’te yayımlanmıştır. Ulaşabildiğimiz tek sayısı 1 Haziran 1956 tarihli ilk sayısıdır. Moliere’in “İnsan güldüğü kadar İnsandır.” sözünü slogan olarak kullanmıştır.

YENİ NASREDDİN HOCA

Orhan Ural tarafından çıkarılan siyasi, mizahi gazetedir. İlk sayı tarihi, 10 Ocak 1956’dır. Görülen son sayısı ise 9 Kasım 1956 tarihli 45. sayısıdır.

KARAGÖZ

Mizah basını tarihimizin en uzun ömürlü gazetesidir. 1908 yılından 1968 yılına kadar çok küçük kesintiler dışında yayımlanmayı başarmıştır. Karagöz Gazetesinin kurucusu kendisi de ilk Türk karikatüristlerden olan Ali Fuat Beydir. Karagöz’ün ilk sayısı II. Meşrutiyetin ilanından hemen sonra 10 Ağustos 1908’de gerçekleşti. Bu ilk dönemde başmuharrirliğini Mahmut Nedim üstlendi. Mahmut Nedim Karagöz gazetesine İncili Çavuş gazetesinin başyazarlığını bırakarak geçti. Bu dönemde Gazetenin karikatürlerini de Baha bey ve Halit Naci çizmiştir Mahmut Nedim’in Karagöz’den ayrılmasından sonra başyazarlığı Eşşek Gazetesini çıkaran Baha Tevfik aldı. Baha Tevfik’in 1914 yılında ölümünün ardından da başyazarlığı Mahmut Sadık Bey almıştır. Mahmut Sadık Beyin ardından da I. Dünya savaşına denk gelen yıllarda Karagöz’ün yönetimini Aka Gündüz üstlenmiş ve İngilizleri yeren yazılara yer vermiştir. Con Kikirik tiplemesi de Aka Gündüz tarafından üretilmiştir. Aka Gündüz’den sonra başyazarlığı üstlenen Burhan Cahit Morkaya’yla birlikte Karagöz kabuk değiştirerek daha ziyade bir “halk gazetesi” tarzına bürünmüştür. Burhan Cahit’in Köroğlu Gazetesini kurmasından sonra Karagöz bir süre Orhan Seyfi Orhon ve Refik Ahmet Sevengil yönetiminde çıkmaya devam eder. Daha sonra Gazete Ali Fuat Beyin kızı tarafından Halk Partisine satılır. Bu döneme kadar 10 Ağustos 1908 ila 26 Ocak 1935 tarihleri arasında kesintisiz 2803 sayı yayımlanmayı başarmıştır. 14 Şubat 1935 tarihinde tekrar birinci sayıdan başlayan Gazetenin yönetimini Sedat Simavi üstlenir. Bu tarihten Karagöz 31 Aralık 1968 yılındaki 5263 nolu sayı ile yayın hayatına son verir. Özellikle 1950’li yıllarda Demokrat Partiye karşı sert bir muhalefet yürütür. Bu dönemde, Ratip Tahir Burak da karikatürler çizer. 24 Aralık 1953 – 28 Nisan 1954 tarihleri arasında Yeni Karagöz, 11 Kasım 1959 – 28 Ocak 1960 tarihleri arasında da Bizim Karagöz adları altında yayımlanır. 27 Mayıs ihtilali öncesinde de 1 ay müddetle yayınına ara verir.

MATRAK 1956

Ahududu Nuri tarafından İzmir’de yayımlanmıştır. Yazı işleri müdürlüğünü Hacı Mehmed yapmıştır. İlk sayı yayım tarihi 28 Nisan 1956’dır. Görülen son sayısı ise, 11 Mayıs 1956 tarihli 3. sayıdır.

CURCUNA 1956

17 Mart 1956 – 14 Eylül 1957 tarihleri arasında Bursa’da 40 sayı yayımlanmıştır.

AKBABA

Türk Mizah tarihinin en uzun ömürlü dergisidir. Yusuf Ziya ORTAÇ tarafından yayımlanmıştır. 1922’den 1977 yılına kadar yayımlanan Akbaba mizah dergisi, bu uzun süre zarfında, iki defa yayın hayatına son vermiş ve tekrar yayımlanmaya başlamıştır.

Akbaba’nın ilk dönemi 1922’den 1931 yılına kadarki dönemdir. Bu dönemin sonunda harf inkılabına hızlı intibak etmesi nedeniyle satışlarda yaşanan hızlı düşüş yaşamıştır. Bu dönemde toplam 875 sayı ve hemen sonrasında 5 sayı dergi formatında olmaz üzere toplam 880 sayı yayımlanmıştır.

Yayın hayatına 2 ay ara verdikten sonra Vakit Gazetesinde mizah sayfası halinde yayımlanmaya başlamıştır. Bu formatta 28 sayı yayımlandıktan sonra, 1 Ağustos 1932 tarihinden itibaren bu sefer de Cumhuriyet Gazetesinin mizah sayfası halini almıştır. Bu şekilde de 32 sayı yayımlanmıştır.

Daha sonra tekrar bağımsız bir yayın halini alan Akbaba mizah gazetesi, 19 Nisan 1933’den itibaren 73 sayılık yeni bir seri yayınlamıştır.

4 Ocak 1934 tarihinde dergi formatına geçerek yayın hayatına devam etmiştir. Bu seri de 1. sayıdan başlayarak 1944 yılına kadar 517 sayı yayımlanacaktır.

1944-47 yılları arasında ise tekrar 1. sayıdan başlayarak 163 sayı daha yayımlanmıştır.

1947-49 yılları arasında ise yayın hayatında kağıt tedariki kaynaklı sorunlar yaşayacaktır. 1947 yılında 5 sayı, 1948 yılında 16 sayı (gazete formatında) ve 1949 yılında ise yine 5 sayı daha yayımlayacaktır. 1949 yılında yayımlanan sayılar format olarak Akbaba’nın en küçük boyutlarda yayımlanan sayılarıdır. Bu sayılardan sonra 1952 yılına kadar Yusuf Ziya Ortaç Akbaba’nın yayımına ara vermiştir.

1952 yılında tekrar yayımlanmaya başlayan Akbaba, 1952-61 yılları arasında kesintisiz olarak 489, 1961-64 yılları arasında 126 ve 1964-77 yılları arasında 730 sayı yayımlanmıştır.

Dolayısıyla 1922’den 1977 yılına değin tespit edebildiğimiz toplam 2925 sayı yayımlanmıştır. Gırgır, Çarşaf gibi dergilerin getirdiği yeni “Karikatür Dergisi” yaklaşımına dayanamayarak 26 Aralık 1977 tarihinde bir daha yayımlanmamak üzere yayın hayatına son vermiştir.

Yayım hayatı boyunca hemen hemen Türk karikatürünün önemli tüm ustalarına sayfalarında yer vermiştir. Akbaba dergisinin kapaklarını dönemin ünlü çizerleri çizmiştir. Bunlar arasında Cemal Nadir, Ramiz Gökçe, Necmi Rıza, Şevki Çankaya, Cafer Zorlu gibi isimler yer almaktadır.